Thứ Sáu, 5 tháng 12, 2014

Tôi chụp ảnh …


Tôi bắt đầu tập chụp ảnh, ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công. Khi đó, tôi được sớm tiếp xúc với các anh đã chụp ảnh thành nghề như anh Tô Na, Nguyễn Bá Khoản. Trong suốt thời gian kháng chiến chống Pháp, tôi lại cùng sống với các anh Nguyễn Đắc, Nguyễn Văn Ty và gặp gỡ các anh Triệu Đại, Vũ Năng An, v.v…

Tôi không có ý làm nghệ thuật (mà lại là nghệ thuật nhiếp ảnh), tôi chụp ảnh chỉ do một nhu cầu: kỷ niệm, kỷ niệm cho bản thân tôi, kỷ niệm cho các bạn bè, đồng chí. Tôi được đi nhiều, sống ở nhiều nơi; nhiều cảnh thiên nhiên, cảnh đời, gương mặt làm tôi xúc động. Nhưng không phải tất cả những điều tôi muốn ghi, đều đã được ghi. Tôi chỉ ghi được một số nào đó thôi. Mỗi khi gặp một cảnh, một gương mặt, tôi đều muốn ghi lại, vì tôi thấy cái khoảnh khắc mà tôi bắt gặp đó, tôi khó được gặp lại. Tôi muốn ghi lại để nó có thể tồn tại lâu dài với tôi. Nhưng tôi không chú ý sự kiện, vì nghĩ sự kiện chung thì có nhiều phóng viên làm rồi, mà sự kiện của riêng tôi thì cái đáng quan tâm là những cảm xúc, vì vậy hầu như tôi không có ảnh sự kiện. Những điều tôi muốn ghi lại là những vẻ đẹp: những dáng vẻ, những đường nét, mảng khối, sáng, tối, đậm, nhạt và đặc biệt là những điều gợi cảm. Tôi thích những gợi cảm hùng vĩ, đơn sơ, cổ kính, thân thuộc, những gợi cảm gân guốc, kiên cường và cả những gợi cảm man mác, cô liêu. Vì vậy, tôi mê cây tre, bóng nước, con thuyền, nếp nhà nông thôn, cái cầu tre, cây cau, cây cổ thụ, ao cá, núi non, biển cả, cánh buồm, v.v… Có những cảnh thiên nhiên nổi tiếng, nhiều người đã chụp, thông thường tôi không chụp mà tôi tìm mua bưu ảnh, vừa đẹp vừa đỡ tốn công. Nhưng cũng có những cảnh có nhiều người chụp rồi tôi vẫn chụp, dù cho có chụp giống những người đã chụp tôi cũng có cái thú vị là “do tôi chụp”, thường thường tôi bắt chước những bố cục đã quen thuộc, tuy thỉnh thoảng tôi cũng cố tạo điều kiện để có những góc độ mới và nếu điều kiện thời tiết thuận lợi giúp tôi tìm được những màu sắc vừa ý mình hơn.
Buổi sáng ở hang Bồ Nâu, vịnh Hạ Long. Ảnh: Trần Độ.
Tôi cứ nghĩ: không biết chụp ảnh có phải là sáng tác không? Vì suốt một quy trình nhiều bước từ khi chụp, tráng phim, làm ảnh; điều kiện kỹ thuật của máy ảnh, của các dung dịch hoá chất và giấy ảnh quyết định hết. Người chụp ảnh chỉ còn hai việc: một là tìm góc độ, chọn bố cục; hai là cố gắng làm chủ thời tiết và các đặc tính kỹ thuật và hoá chất. Vì vậy, tôi hết sức quan tâm tìm hiểu những điều cơ bản về cấu tạo máy ảnh, đặc tính quang học. Còn về các hoá chất thì chỉ biết được những điều rất sơ đẳng. Tôi cho rằng sự sáng tạo của người chụp ảnh chỉ có thể có được do những suy nghĩ về góc độ, bố cục, điều kiện ánh sáng. Đồng thời càng nắm chắc được các tính năng kỹ thuật của máy móc và các hoá chất thì càng sử dụng nó một cách chủ động và có hiệu quả hơn.
Vì vậy, những xúc cảm có được khi nhìn phong cảnh và con người là yếu tố quyết định. Những xúc cảm ấy đưa đến những khám phá, có những lúc tôi đứng chụp một phong cảnh nào đó tôi thích, tôi thoáng nghe được những lời bình phẩm thắc mắc: “Ở đây có cái gì đáng chụp đâu nhỉ?” và cũng nghe được tiếng người giải đáp hộ: “Ấy, nhiều khi có những cái vớ vẩn như thế mà vào ảnh đẹp ra phết!”.
Nhiều bạn trong giới nhiếp ảnh yêu mến và gọi tôi là “nghệ sĩ nhiếp ảnh” – Nhưng thực tình tôi không bao giờ nghĩ là tôi xứng đáng với danh hiệu đó. Tôi vẫn yên trí rằng tôi là người “thích chụp ảnh” mà thôi! Và vì vậy, tập sách này mang tên “Những kỷ niệm… ảnh”.
Nhờ sự khuyến khích và giúp đỡ từ nhiều phía, nhiều người, tôi có được sự tập hợp và chọn lọc các ảnh đã chụp trong gần 20 năm qua để giới thiệu với các bạn và chia sẻ với các bạn niềm vui của những cảm xúc mà tôi đã gặp. Tôi coi tập sách ảnh này là một “sự chia vui nho nhỏ” với tất cả bạn bè của tôi và chỉ thế mà thôi.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự khuyến khích của các đồng chí trong Hội nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam, cảm ơn Nhà xuất bản Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh. Và đặc biệt cảm ơn các bạn Nghiêm Hà, Hoàng Ánh, Lê Thanh Đức đã tận tình giúp tôi hoàn thành bản thảo của tập sách này.
Xuân 1987
(Trích Trần Độ tác phẩm, tập I, Nxb Hội Nhà văn, 2012)

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét