Thứ Ba, 15 tháng 12, 2015

Cây gạo Ba Đê

            Nhà văn Trần Độ         
 
         Đầu tháng Tám năm 1945, chúng tôi mở một lớp huấn luyện chính trị ở Chèm. Lớp học đang sôi nổi thì có tin Nhật đầu hàng Đồng minh. Tôi vội vã trở về Đông Anh tìm các đồng chí trong đội công tác để bàn cách hành động trong tình hình mới.
 
          Qua sông Hồng, đang đi trên đê làng Chài, tôi lấy làm lạ khi thấy một chiếc ô-tô, cắm lá cờ đỏ sao vàng, trên có người cầm loa dõng dạc kêu gọi đồng bào đi hộ đê.
          “Có lẽ Hà Nội đã cướp chính quyền rồi chăng?” – Nghĩ vậy, tôi càng sải bước rõ nhanh đi tìm các đồng chí trong đội. May quá, anh Thiệp và cả chị Điệp (cùng trong đội) cũng đang đi ngược tìm tôi. Chúng tôi kéo nhau vào ngay làng Ruộng, cách đê sông Hồng vài chục thước để họp.
         Trong những ngày giờ vô cùng khẩn trương ấy, các anh Trường Chinh, Lê Đức Thọ lại đi công tác cả. Đội của chúng tôi chỉ có ba người ở nhà: anh Thiệp, chị Điệp và tôi. Chúng tôi rất lo lắng. Tuy hăng hái, nhưng gặp việc lớn như thế, cả ba chúng tôi đều thận trọng. Song nếu cứ chờ các anh về mới hành động thì e lại chậm trễ, mất thời cơ. Nghĩ vậy, chúng tôi cứ mang vấn đề vận động quần chúng khởi nghĩa ra bàn. Chúng tôi liền dựa vào nội dung bản chỉ thị “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” của Ban Thường vụ Trung ương để phân tích tình hình cụ thể ở địa phương chúng tôi phụ trách và xét tới cả sự liên quan đến tình hình chung.
          Phát-xít Nhật đã đầu hàng Đồng Minh, chính quyền tay sai đang hoang mang cực độ. Đó là một trong những điều kiện tốt để tổng khởi nghĩa. Nhưng bọn Nhật đóng ở huyện lỵ Đông Anh này, qua tình hình chúng tôi nắm được, vẫn chưa cam phận, còn tỏ nhiều thái độ hung hăng, ngạo ngược. Điều này buộc chúng tôi phải suy tính thật chín chắn.
          Chúng tôi còn tự đặt những câu hỏi khác để thảo luận:
         - Tổ chức biểu tình đi cướp huyện, lập chính quyền đã được đông đảo quần chúng hưởng ứng chưa? Quần chúng đã thật quyết tâm chưa?
         - Lực lượng vũ trang có đủ sức đánh bại kẻ địch, nếu chúng ngoan cố chống lại không?
          Chúng tôi cũng tự kiểm điểm bản thân và đánh giá xem các cán bộ cơ sở sắp tham gia dẫn đầu cuộc biểu tình khởi nghĩa này đã kiên quyết dốc lòng hy sinh chưa?
         Đang họp bàn thì tiếng trống ngũ liên rùng rùng từ ngoài đê vọng vào. Tiếng người chạy rậm rịch… Có một bà nào đó kêu lên:
         - Ối giời ơi! Làng nước ơi! Ra cứu đê, làng nước ơi!
        Một thanh niên cứu quốc của địa phương đang canh gác cho cuộc họp nghe vậy, vào gặp chúng tôi, thì thầm:
         - Mặc kệ, Nước to nữa cũng không vỡ đê được đâu. Mà dù có vỡ đê cũng cứ khởi nghĩa, các anh chị ạ.
         Lời nói của anh thanh niên này cũng là một khía cạnh biểu hiện quyết tâm khởi nghĩa của quần chúng. Nhưng không thể bỏ mặc công việc chống lụt được. Chúng tôi ngừng cuộc họp và cùng nhau chạy lên đê, xem xét tình hình cụ thể. Nước vẫn mỗi lúc một dâng cao. Bà con đổ ra đê mỗi lúc một đông. Chúng tôi liền mời các cụ già và một số thanh niên cốt cán đến trao đổi mấy vấn đề cần thiết rồi lại vội vã chạy về, tiếp tục cuộc họp.
         Sau khi phân tích kỹ lưỡng, chúng tôi quyết định vận động quần chúng gấp rút biểu tình khởi nghĩa cướp chính quyền ở khu vực chúng tôi phụ trách, đồng thời vẫn để một lực lượng tiếp tục việc hộ đê.
         Lúc này tôi phụ trách công tác đội trong an toàn khu của Trung ương vùng ven sông Hồng thuộc Phúc Yên, phương thức hoạt động là tuyệt đối an toàn, không rải truyền đơn, không mít-tinh.
         Sau đấy chúng tôi nhận được lệnh Tổng khởi nghĩa của Kỳ bộ Việt Minh gửi xuống. Chúng tôi quyết định tổ chức một cuộc biểu tình võ trang thật lớn để cướp huyện và lập chính quyền nhân dân, chẳng cần bí mật gì nữa. Tôi ngang nhiên đạp xe đi khắp vùng, khai hội cấp tốc của các Ủy ban dân tộc giải phóng và các Ủy ban chấp hành Việt Minh. Xe tôi thường bị níu lại vì rất nhiều người muốn hỏi han tin tức. Có những cụ già nháy mắt nhìn tôi hóm hỉnh: “Cố lên cho lão nhờ cút rượu. Uống rồi chết cũng hả”. Những khẩu súng bấy lâu bị giam hãm trong những ống tre, mái bếp, nay được đưa ra lau chùi cẩn thận; những con dao, mã tấu, những thanh gươm các kiểu được mang ra mài và bôi dầu sáng loáng.
         Nước sông vẫn mênh mông. Những nhà cao nhất ở các làng ngoài bãi đã bị ngập tới mái ; sóng đã tràn lên mặt đê. Dân làng phải thi nhau đắp con chạch trên mặt đê. Có tin đồn đê ở Vĩnh Yên sắp vỡ rồi. Một vài nhà trong đồng đã chạy thóc gạo và làm lều trên đê. Trâu bò dồn lên kín mặt đê, mỗi quãng lại có người coi trâu nấu cơm, khói bay nghi ngút. Mọi người lo lắng cuống cuồng, trâu bò cũng lầm lì buồn bã. Trời vẫn xam xám nằng nặng, gió cứ vi vu đều đều. Sóng từng lớp rào rào, dữ dội. Không khí khởi nghĩa cũng tràn ngập khắp mọi nơi, sôi nổi không kém.
         Tôi đặt làng Ruộng làm tổng hành dinh. Sau khi đã họp với anh Thiệp, chị Điệp và phân công rõ rệt, tôi sẽ làm tổng chỉ huy cuộc biểu tình và địa điểm tập trung nhân dân toàn khu vực để đi biểu tình sẽ là ngã ba Cây gạo Ba Đê, một nơi mà mọi bà con trong vùng từ già chí trẻ đều biết. Chiều nay nước đứng không làm dân làng yên tâm mà mọi người càng lo lắng, vì có người đạp xe đạp ngược đê mười cây số để xem xét thì thấy quả là nước đã trắng xóa trong đồng có lẽ sắp tràn về tới đây. Lại thêm tin ở chỗ điếm canh đê đầu làng bị thẩm thấu. Nhất là tin dân làng bên kia sông muốn “gửi nước” bên này, (vì họ định sang phá đê bên này, chịu thiệt thòi một bên để cứu lấy lúa một bên).
         Thành ra dân làng Ruộng cũng như nhiều làng khác đều lo chuyện nước lụt. Dưới ánh trăng mờ người ta tíu tít gồng gánh lên đê. Nào chuyển thóc, gạo, ngô, khoai lên những chỗ cao nhất: nào gửi nhau đồ thờ, quần áo; nào chạy trâu bò, trên đê cảnh huyên náo gọi nhau, van la, quát nạt nhốn nháo. Rất ít tiếng cười. Đội hộ đê lo phát hiện kịp thời chỗ thẩm thấu. Thỉnh thoảng họ lại trao đổi với nhau về mức nước để mà thất vọng. Nước mà lên nữa, sẽ tràn đê, còn nếu rút đi thì tất có vỡ đê ở đâu rồi. Trời vẫn lầm lỳ u ám. Con sông đầy ắp nước cứ cuồn cuộn, mang mang, như một con quái vật khổng lồ.
         Thế nhưng Ủy ban dân tộc giải phóng cứ họp. Có mấy việc gấp rút phải làm để chuẩn bị cho cuộc biểu tình cướp chính quyền ngày mai:
         1) Thảo những lời kêu gọi thật mạnh mẽ, hào hùng ;
         2) Viết biểu ngữ và hẹn ngày giờ tập trung đi biểu tình ;
         3) Tổ chức mít tinh ngay tại làng để cổ động cho cuộc biểu tình.
       Ngoài Hà Nội phong trào đã rầm rộ lắm rồi, cả một vùng kinh thành náo động, tiếng vang khua rộn khắp nơi. Dân chúng xôn xao bàn tán, chờ đợi, ai nấy đều náo nức sửa soạn cướp chính quyền, say sưa khởi nghĩa. Nhưng dòng nước lũ tai ác kia cứ ám ảnh họ. Mọi người hớt hải bồn chồn. Mỗi người chúng tôi đều thấy ngoài việc cướp chính quyền ra còn phải làm cái gì nữa rất quan trọng để giải quyết vấn đề lũ lụt. Song chưa ai nghĩ ra việc gì cụ thể cả. Chỉ có lo thôi!
         Các anh trong Ủy ban dân tộc giải phóng làng Ruộng sau khi mua đủ giấy, bút lông, mực tàu, phẩm đỏ về, cứ độ mười lăm phút lại chạy thật nhanh về nhà xem xét nhà cửa thế nào rồi trở lại hì hục trải rộng những tờ giấy ra phản, phủ phục viết lia viết lịa, xong mỗi tờ giấy lại say sưa ngắm nghía. Đã mười một giờ khuya, trăng lẩn trong mây, sáng mờ mờ. Trong làng vẫn rậm rịch người đi lại. Chỗ chúng tôi, người ra vào tấp nập. Tôi phải ngừng tay viết để trả lời đủ thứ câu hỏi hoặc để xem các kiểu dao kiếm, gậy bà con mang tới hỏi ý kiến. Nhiều anh em hăm hở khuấy hồ và tình nguyện đi dán khẩu hiệu trong làng. Người được nhận may cờ cứ khăng khăng đòi may khổ lớn để chiếm giải hôm mít tinh biểu tình. Người lo cán cờ cũng vất vả ngược xuôi tìm cây tre cho ưng ý.
         Việc lập Ủy ban nhân dân hàng xã được bàn đến nhiều nhất. Nào là việc thu các bằng sắc, triện, việc bầu chủ tịch, cách bầu, cách đối phó với hương lý, kỳ hào, việc chọn một phụ nữ để bầu vào ủy ban. Ai cũng say sưa náo nức. Việc mình được tự tay bầu ra ủy ban là dân cũng có quyền rồi. Những dòng chữ cũng như đang nhảy múa…
         Tuy thế, tiếng trống ngũ liên đang đổ dồn cũng làm nỗi vui mừng không trọn vẹn. Tiếng chó sủa vang khắp làng… Thật là một đêm đầy ắp niềm vui lớn và nỗi lo âu thắt lòng…
         Bỗng có lệnh tù và báo động khẩn cấp ngoài đê. Mấy chị tay ẵm con nhỏ giật bắn mình, ơi ới gọi những đứa lớn, kêu la đầy kinh hoàng: “Ối giời ôi! Làng nước ôi! Ra cứu đê mau!”.
         Đám đàn ông trầm tĩnh hơn, tỉnh táo đi lấy cuốc, mai chạy ra. Một anh giúp tôi thu xếp giấy mực, nói giọng đau đớn thiết tha:
         - Thôi rồi anh ạ! Thế này thì còn khởi nghĩa làm sao! Sao mà cái vận nước mình nó oái oăm thế! – Anh như sắp bật khóc. Tôi chưa biết phải nói gì với anh, cứ lo thu xếp gọn các thứ để lao ra với mọi người.
        - Phải đấy! Anh ra với chúng tôi! Nhỡ có chuyện gì, anh khuyến khích dân làng vài câu cho đỡ buồn anh nhé!
         Tôi nghẹn ngào với ý nghĩ : “Mình chỉ có ít kinh nghiệm lãnh đạo dân chúng chống Pháp, chống Nhật, còn chống nước lũ thì biết làm sao đây! Những con người này sẽ hăng hái bao nhiêu nếu cần chiến đấu!”
       Tôi giắt khẩu súng vào người, song cảm thấy không tự tin lắm, khác những lần khi khai hội trừ gian trước đây. Anh thanh niên thì hăm hở nhắc:
        - Súng đâu? Đem theo đi nhá!
        Một cụ già lật đật bước vào, thở dốc:
         - Hỏng! Hỏng! Hỏng tất!
         Chạy vào gường, cụ vớ cái điếu cày vừa thông, vừa nói tiếp:
         - Các cụ đi ra đi! Ra hết đi! Tôi cũng ra bây giờ, nguy quá!
Tiếng trống, tiếng mõ đổ dồn. Tiếng tù và trầm trầm rền rĩ kéo dài. Tiếng trẻ khóc, tiếng người lớn thúc giục. Tôi theo anh thanh niên chạy ra đến đầu làng thì thấy lố nhố trên đê người và người, mấy anh tay cầm gậy cho hay:
         - Có ba chiếc thuyền từ từ tiến vào. Tuần canh đê hỏi thuyền nào họ không trả lời. Tưởng là thuyền bên kia sông sang “gửi nước” nên báo động, nhưng họ đã quay ra giữa dòng rồi.
         Như thế là tình hình chưa đến nỗi nào. Mọi người lục đục trở về nhà. Mối lo chưa tan hẳn nhưng cũng tạm yên tâm tiếp tục công việc chuẩn bị. Rồi có tin: “Nước đứng rồi, nơi thẩm thấu không còn rỉ nước”. Mấy bà cũng chen vào xem chúng tôi viết và hỏi dò xem họ có được đi biểu tình không?
         Sáng hôm sau, các điếm canh đê đều phủ kín biểu ngữ. Nơi nào người dân cũng chen chúc đọc. Trên đê làng Ruộng, lác đác mấy cái lều nhỏ. Trời âm u, nước lững lờ trôi. Còn lòng người thì nao nức đến khó tả.
         - Giặc Nhật đã đầu hàng,
         - Thời cơ khởi nghĩa đã tới,
         - Quốc dân đồng bào mau mau nổi dậy cướp chính quyền!
         - Cách mạng thành công muôn năm!
         Những câu chữ truyền miệng lan đi như cơn lốc. Không ai nghĩ đến làm ăn gì cả, chỉ khấn trời “cho nước rút mau” và “phen này có chết cũng thơm thịt”. Khắp nơi, đâu đâu cũng sát khí đằng đằng. Nhìn họ tôi sung sướng nghĩ tới tờ hịch của đức thánh Trần học thưở trước.
         Tờ mờ sáng hôm sau, hàng ngàn người đổ ra chật cả đường làng, mặt đê. Các cụ già, trẻ em cũng tham gia. Dòng người cứ dài ra mãi. Nhân dân từ Vọng La đổ lên, Xuân Trạch kéo đến. Cổ Loa đi ra… các nơi khác trong toàn vùng đổ về tập trung tại Cây gạo Ba Đê.
         Giữa lúc tôi đang làm nhiệm vụ tổng chỉ huy, sắp xếp và chỉnh đốn đội ngũ, đột nhiên một bà từ trong đám đông chạy đến trước mặt tôi, đon đả nói:
         - Ô, thế hóa ra là cậu à? Hôm nay cậu khác hẳn đấy!
         Sau một phút trấn tĩnh, tôi nhận ra bà và mỉm cười:
         - Chào bà, vâng, tôi …
         Chả là suốt từ khi được phân công về phụ trách vùng này, hầu như ngày nào cũng có việc phải đi qua chỗ ngã ba này, phần nào cũng ỷ vào việc thay hình đổi đổi dạng thường xuyên của mình – hôm thì áo the quần trắng, hôm thì đóng bộ tây vào, hôm thì quần nâu áo vải – nên tôi thường đánh bạo nghỉ ở quán bà uống chén nước, ăn bát bún hay vài cái kẹo ngay ở gốc cây gạo. Và, tôi cứ đinh ninh là bà chủ quán đông khách thế sẽ không nhận mặt được ai! Vả lại, tôi rất thích được ngồi nghỉ lại đây. Từ gốc gạo này tôi có thể phóng tầm mắt nhìn bao quát được cả một vùng rộng lớn các làng xã ven đê. Mỗi khi dừng mắt lại làng nào, lại hiện ra hình ảnh thân thương của các đồng chí, các bạn vào sinh ra tử cùng với cảnh đời và công việc của họ. Tôi cảm thấy mình ấm lòng và nhiệt thành thêm. Cũng chính bên gốc gạo Ba Đê này, sau bao năm tháng bị tù đày chỉ ước ao ngày trở lại hoạt động cho cách mạng và lần đầu tiên tôi được đồng chí Trường Chinh giao công tác cũng trên đê này. Còn bao cuộc hẹn hò gặp gỡ các đồng chí khác.
         Thấy tôi ngập ngừng lúng túng, bà nói vui:
         - Giờ thì biết rõ cậu là tướng Việt Minh rồi. Thôi, lâu nay cậu ăn bún gà của lão mãi, hôm nay cậu phải cho lão ăn cháo gan… Nhật đấy! – Nói xong, bà tất tưởi quay lại đội ngũ. Tôi bất giác mỉm cười, thầm nghĩ: “Một bà bán quán cũng quyết tâm đánh Nhật! Khối quần chúng đông đảo này nhất định sẽ đập tan bọn phát-xít, giành được chính quyền hôm nay!”
         Sau khi chúng tôi nói mấy lời về tình hình, về thời cơ cướp chính quyền, anh em thanh niên hát bài Tiến quân ca và đoàn rầm rộ xuất phát. Đi đầu là lá cờ đỏ chói lọi, bay phần phật. Bốn thanh niên tự vệ chiến đấu khiêng khẩu đại liên, tiếp đến đội tự vệ với hơn chục khẩu súng trường, rồi đến các khối quần chúng đi theo từng xã. Trong đoàn có một ông già trước đi lính kèn cho Pháp, lại còn giữ được cái kèn, thỉnh thoảng ông thổi toe toe. Chẳng hiểu đó là bài gì, nhưng lúc bấy giờ tiếng kèn có vai trò quan trọng làm thêm phấn chấn đoàn người đi đổi đời.
         Từng quãng chúng tôi đặt súng nổ lên trời ít phát. Quần chúng sôi nổi  hô khẩu hiệu:
         - Đả đảo bọn phát-xít!
         - Cách mạng thành công muôn năm!
         Tiếng hô vang động như sấm rền. Kiếm, dao, giáo, mác lấp lánh dưới ánh mặt trời. Đoàn đi tới đâu, quần chúng tại chỗ tự động nhập đội ngũ. Chúng tôi lòng rất phấn chấn, vững tin vào quần chúng. Bây giờ bọn tay sai phản động chắc chẳng dám ngo ngoe. Nhưng phải đề phòng bọn phát-xít Nhật vì bản chất của chúng rất tàn bạo. Nhất định quần chúng sẽ toàn thắng, nhưng nếu không chuẩn bị đối phó với tình huống quyết liệt thì sẽ bị lúng túng. Chúng tôi nghĩ tới cách áp dụng những điều mà đã được học tập, dự kiến các việc như cắt dây điện thoại, đốn ngã cây, phá đường, cô lập lực lượng Nhật đóng ở Đông Anh để bảo đảm việc cướp chính quyền được nhanh chóng.
         Lúc ấy, dù gặp phải cản trở gì, quyết tâm khởi nghĩa giành chính quyền cũng không hề nao núng, ngược lại còn bốc mạnh hơn. Chị Điệp nai nịt gọn gàng, tay lăm lăm khẩu súng lục, dây súng quấn vào cổ tay. Anh Thiệp và tôi cũng vậy, luôn luôn ở tư thế tiến công.
Khoảng gần trưa, đoàn biểu tình kéo tới huyện. Lúc này, anh em công nhân hỏa xa Đông Anh đã đến phối hợp cùng làm nhiệm vụ đánh chiếm huyện. Tên tri huyện đã trốn từ lâu nên việc cướp chính quyền không gặp khó khăn phức tạp. Chúng tôi chuyển sang trại lính Nhật. Quần chúng vây quanh trại, hô vang khẩu hiệu. Tôi được cử ra giao thiệp với bọn Nhật. Anh Thiệp chỉ huy tự vệ sẵn sàng…  Nếu trong lúc nói chuyện, bọn Nhật giở trò thì quân ta lập tức đánh trả. Chị Điệp đôn đốc đội ngũ quần chúng, giữ trật tự chung.
         Bọn Nhật có một tiểu đội. Khi chúng tôi vào đến phố huyện thì gặp tên chỉ huy Nhật và mấy tên lính. Chúng tôi tìm ngay một thông ngôn và bắt đầu thuyết phục. Tên chỉ huy đội mũ lưỡi trai bằng vải, mặc quần áo màu cứt ngựa, gặp tôi nó hơi ngơ ngác một lúc rồi nhìn ngang, nhìn ngửa, quan sát lực lượng của ta. Tôi bảo hắn:
         - Nhật đã đầu hàng Đồng Minh. Ở Việt Nam hiện nay Việt Minh đã làm chủ. Chúng tôi đã có chính quyền cách mạng. Vậy các anh phải nộp vũ khí, giao trại lính cho chúng tôi. Chúng tôi sẽ bảo đảm đưa các anh về Hà Nội an toàn.
         Hắn suy nghĩ một lát rồi nói ngập ngừng:
         - Cho tôi gọi điện thoại về Hà Nội vì chúng tôi cần có lệnh từ Hà Nội.
         Tôi đoán có thể là hắn âm mưu gọi xin quân tiếp viện, tôi bảo hắn luôn:
         - Mọi đường dây đều đã bị cắt. Nếu các anh làm theo lời chúng tôi thì sẽ được bảo đảm an toàn về tới Hà Nội.
         Hắn lấm lét nhìn hai bên, miệng lẩm bẩm một hồi dài nhưng rất nhỏ. Mấy tên lính đi theo lảng dần. Còn người thông ngôn thì mặt tái đi. Tôi cho là hắn vừa nói điều gì quan trọng với chúng nó. Nhìn vào trong trại thấy bọn lính đeo vũ khí và tập hợp về một phía, rồi tỏa ra khuân vác hòm xiểng – chắc là hòm đạn – về phía một căn nhà kiên cố. Rõ ràng bọn chúng chuẩn bị đánh lại ta rồi. Bên ngoài, quần chúng cũng thấy như thế, nên đã tiến sát bao quanh lấy tôi, miệng hô khẩu hiệu vang động. Tôi bình tĩnh bảo tên chỉ huy:
         - Các anh không nên nổ súng vào nhân dân chúng tôi. Làm thế, buộc lòng chúng tôi phải tiêu diệt các anh.
         Hắn vừa lùi, vừa làu bàu, tỏ vẻ cục cằn và láo xược. Tôi bảo hắn:
        - Nên nhớ rằng, chiến tranh đã kết thúc, các anh sắp được hồi hương…
         Tôi đang nói thì tên Nhật chạy tụt hẳn vào trong trại. Tôi giận sôi lên. Quần chúng cũng căm phẫn sôi sục. Bên trong, tên chỉ huy Nhật khoát tay ra hiệu. Bọn lính bắn ra.
         Khí thế quần chúng như một chảo dầu sôi. Tiếng súng của bọn Nhật khác nào một tia lửa bắn vào làm bùng to lên một đám cháy lớn. Quần chúng gào thét. Các đội viên tự vệ được lệnh lập tức tản ra và bắn vào trong trại. Các tổ phụ nữ vừa hô khẩu hiệu, vừa giương cờ ào lên. Tiếng kèn của ông già lại vang lên thôi thúc. Thanh niên vung kiếm, múa gậy xông vào. Chúng tôi cố ngăn lại để các đội tự vệ có súng xáp vào chiến đấu. Khẩu đại liên đặt ngay ở cổng trại nổ rầm rầm. Anh em công nhân xe lửa Đông Anh tới tấp ném lựu đạn vào trại. Quần chúng không ngừng hô “Đả đảo phát-xít Nhật!”, nhặt đủ thứ ném vào. Anh Môn là bí thư chi bộ làng Xuân Trạch dẫn đầu tốp thanh niên lao lên bị trúng đạn ở đùi, máu chảy đẫm ống quần. Anh vẫn thản nhiên động viên:
        - Bà con giữ vững tinh thần. Tôi thấy chúng chết hai thằng rồi!
         Anh thét lên:
         - Anh em tiến lên!
        Xô tới gần cửa trại, anh lại bị thương vào tay. Anh định giấu không để mọi người biết, nhưng các đồng chí vội kéo anh ra chỗ khuất, băng bó. Vừa được băng xong, anh lại vùng ra, hô:
        - Anh em xông lên! Tiêu diệt quân phát-xít!
        Tiến được mấy bước, anh ngã xuống, miệng vẫn không ngớt hô:
        - Xông lên! Anh em xông lên!
        Tin anh Môn hy sinh truyền đi. Một niềm căm thù sôi sục:
        - Trả thù cho anh Môn!
        - Tiêu diệt phát-xít Nhật!
Ảnh: Bà Nguyễn Thị Phúc Hằng bên những di sản của ông Trần Độ.
         Quần chúng càng xiết chặt vòng vây. Bọn Nhật tập trung bắn ra phía cổng. Một anh lấy mũ chụp lên đầu chiếc gậy, đưa thập thò trên đầu mép tường. Anh khác đứng bên đưa mũi súng chờ sẵn. Mấy tên Nhật nhỏm lên bắn chiếc mũ bị anh này bắn trước. Một tên đổ xuống giãy đành đạch. Anh G. cũng là thanh niên, nhưng lùn quá, cố kiễng chân cũng không sao bắn được qua tường, liền rón rén đến bên cửa sổ, chĩa súng bắn chết một tên khác. Sướng quá, anh khoe:
        - Bà con ơi! Thịt thêm một tên nữa!
        Giữa lúc đó, mấy anh chạy lại níu lấy áo tôi:
       - Anh! Lại chữa hộ chúng em khẩu súng máy, đang bắn thì nó tắc!
       Người đứng bên tôi liền gạt đi:
       - Thôi! Anh đang bận.
       Ở hướng khác, chị Điệp cầm súng lục bò sát tường ló đầu lên cửa sổ dò xét. Đoàng! – Chị phục ngay xuống rồi nhô lên bắn trả lại.
        Anh Thiệp vẫn hò hét ở phía cổng:
        - Bình tĩnh! Giữ vững hàng ngũ!
        Một bà già trạc năm mươi tuổi, tay phất cao cờ đỏ, miệng la lớn:
        - Anh chị em tiến tới! Tiến tới!
        Mấy ông cụ quần xắn đến gối, xách kiếm chạy ngược, chạy xuôi, góp kế:
        - Đốt. Đốt nhà!
         Quần chúng hưởng ứng:
         - Phải đấy! Ném rơm vào! Ném rơm vào!
         - Ra phố lấy rượu, dầu hỏa nữa, mau lên!
        Mấy thanh niên hăng hái lao đi:
        - Rơm đâu? Ném hết vào!
         - Trèo lên mái dỡ ngói, tống xuống!
        Em Diệp, một thiếu niên mười hai tuổi, nhanh nhẹn nói:
        - Em bé, em trèo cho!
        - Không được, để tôi trèo!
        Tiếng hò hét, ai cũng gào như quát. Ai cũng đầy hào hứng góp sức mình hạ bốt.
        Trận chiến đấu kéo dài hàng tiếng đồng hồ cứ sôi sục như thế, càng về sau càng dữ dội hơn.
           Tiếng súng của địch thưa dần và làn đạn từ trong bắn ra cứ bay lên ngọn cây. Sau một cuộc hội ý chớp nhoáng, chúng tôi cùng thống nhất nhận định: Bọn Nhật chỉ còn vài thằng bị thương, ta vào được rồi. Lập tức tôi hạ lệnh xung phong. Cả dòng thác người ập vào trại địch. Bọn địch bị tiêu diệt. Anh Thiệp, chị Điệp và các đồng chí đảng viên các xã cùng tôi hô đến khản cả tiếng, đồng bào mới chịu ngừng tay.
          Sau khi làm chủ hoàn toàn được huyện, Ủy ban khởi nghĩa phân công: chị Điệp chịu trách nhiệm cùng quần chúng chôn cất bọn giặc đã chết, thu dọn chiến trường. Anh Thiệp và tôi đi lập chính quyền và tổ chức lực lượng võ trang ở địa phương. Tới huyện đường, chỉ còn cảnh hoang tàn vô chủ. Chiếc ô-tô hòm nằm chỏng chơ, cửa ngõ đổ nát hoang tàn, giấy tờ, sổ sách vung vãi …
        Ủy ban khởi nghĩa và đại biểu quần chúng nhất trí cử anh Thiệp làm chủ tịch huyện, chị Điệp là phó chủ tịch. Sau đó chúng tôi tổ chức đội vũ trang thoát ly gọi là Giải phóng quân. Có đến hàng trăm thanh niên nhập ngũ. Chúng tôi phải gọi danh sách và giải thích là hiện nay mới tạm tổ chức một đơn vị nhỏ, sẽ tổ chức lớn hơn và sẽ gọi thêm sau. Tập hợp thành đội ngũ xong, chúng tôi cử luôn anh em đi mai phục các ngả đường, đón đánh Nhật nơi khác kéo tới.
        Ngay sau đó, chúng tôi tổ chức lễ truy điệu và an táng đồng chí Môn. Chúng tôi lấy một lá cờ đỏ sao vàng phủ lên người đồng chí. Hàng trăm người đứng im lặng mặc niệm, tỏ lòng thương nhớ anh, biết ơn anh và càng nung nấu căm thù bọn phát-xít xâm lược.
        Đám tang đồng chí được cử hành rất trọng thể ngay chiều hôm ấy.
       Để bảo đảm an toàn, chính quyền huyện tạm dời về làng Cổ Loa, vì ở đó là cơ sở vững mạnh của ta, địa thế lại hiểm trở, xa đường cái lớn, “tiến khả dĩ công, thoái khả dĩ thủ”.
       Tới đình Cổ Loa, trời sẩm tối. Chính quyền nhân dân bắt tay vào việc ngay. Việc trước tiên là phân công thêm một số cán bộ và thanh niên cùng nhân dân tiếp tục hộ đê chống lụt. Nước sông Hồng đã lại dâng lên, tràn qua đê, chảy xiết ghê người. Tai họa vỡ đê từng phút, từng giây.
       Trong thời gian chuẩn bị khởi nghĩa cho đến hôm biểu tình cướp chính quyền, đội công tác chúng tôi suốt ngày đêm bận rộn, có những buổi quên cả ăn uống. Tuy vậy, người nào cũng cảm thấy mình khỏe mạnh, vui sướng hơn trước.
        Nước sông Hồng vẫn mênh mông. Ngoài bãi nhiều nhà ngập sát mái. Có nơi nước tràn vào cánh đồng. Dân làng làm lều kín mặt đê. Tuy bị lụt lội uy hiếp, nhưng mọi người rất hồ hởi. Gặp chúng tôi, ai cũng xúm lại nói chuyện tình hình. Một cụ bảo:
       - Sung sướng quá! Chính quyền về tay mình, bây giờ có chết cũng sướng!
        Mọi công việc vẫn được tiến hành khẩn trương. Chúng tôi đi dọc đê, tới từng làng thu triện và các giấy tờ của hội đồng hương chính, tuyên bố lập chính quyền cách mạng. Đồng bào tập trung mít-tinh ngay trên mặt đê. Chúng tôi đọc danh sách Ủy ban nhân dân cách mạng địa phương do cán bộ hay quần chúng tích cực giới thiệu và bảo đảm. Nhiều nơi chúng tôi đang tổ chức lập chính quyền ở làng này, thì làng bên kia đồng bào cũng mít-tinh rầm rộ chờ đợi. Lập chính quyền đến đâu, tổ chức đội tự vệ đến đấy.
          Công tác ở Đông Anh một thời gian nữa thì tôi được lệnh gọi về Thủ Đô nhận nhiệm vụ mới. Qua gốc gạo Ba Đê – nơi xuất kích cướp chính quyền ngày nọ - các đồng chí tiễn tôi đã trở lại, nhưng biết bao nhiêu kỷ niệm từ những ngày chúng tôi còn “tay trắng, bụng trơn ; đi trăng về thầm” cho đến những ngày chúng tôi đứng trong “đội ngũ điệp trùng; tay cờ tay giáo” … cứ quấn quýt tâm trí tôi. Và những con người ấy, việc ấy trong những ngày tháng Tám lịch sử ấy, tôi không thể nào quên được. Cứ đi được một quãng, tôi lại ngoái lại tần ngần nhìn mãi cây gạo Ba Đê!
 
        (Trích Bà Nguyễn Thị Phúc Hằng, Nxb Phụ Nữ, 2013)

1 nhận xét:

  1. Nhận xét này đã bị quản trị viên blog xóa.

    Trả lờiXóa